Akdeniz Bölgesinde Hangi Halk Oyunu Oynanır?
İzmir’de, Akdeniz’in kenarındaki hayat her zaman biraz daha sıcak, biraz daha eğlenceli ve biraz da şaşırtıcıdır. Hani bazen sokakta yürürken bir anda, kimseye bir şey söylemeden, birinin göbek atmaya başlaması gibi. İnanın, bu durum o kadar sıradan ki, eğer birisi “Halk oyunu oynayalım mı?” diye sorsa, hemen başlarız. Akdeniz’in neredeyse her köyünde, her kasabasında bir tür halk oyunu vardır. Şimdi sorarsanız, “Akdeniz bölgesinde hangi halk oyunu oynanır?” diye, cevabı bolca ve eğlenceli şekilde verebilirim. Ama, önce biraz eğlenceli bir yolculuğa çıkalım.
Akdeniz’in Ritmi: Zeybek ve Diğer Akdeniz Dansları
Akdeniz’i tanımlarken, denizden gelen meltemi, balığın kokusunu ve ardında sıralanan zeytin ağaçlarını hayal ederken, birden kendinizi Zeybek oynarken bulabilirsiniz. Evet, Zeybek, Akdeniz’in damarlarında kan gibi akar! Eğer bir gün İzmir’de ya da çevresinde bir köy düğününe denk gelirseniz, bir anda Zeybek’in akışına kapılabilirsiniz. O kıvrak hareketler, hani o “savaşçı” havası, sanki sokağa bir kahraman gibi adım atıyorsunuz. Tabii bir yandan da “Ben ne yapıyorum, kollarım niye böyle havada?” diye iç sesinizin sesini duyarsınız.
Bir akşam arkadaş grubumla düğünde Zeybek oynarken:
“Bana bakın ya, herkes havada uçuyor, ben hala yerdeyim. Hadi ya, ne oluyor?”
“Yavaş ya, ritmi yakala!”
“Ritim! Ne ritmi! Benim ritmim, bu hareketin sıklığına göre şekilleniyor. Yavaşlatır mıyım?!”
Evet, Zeybek bir anda başlıyor ve bitiyor. Ama insan o kadar alışıyor ki, bir noktada bu hareketin gerçek anlamını hissetmeye başlıyorsunuz. Başta zor gelse de, birkaç denemeden sonra oranın “savaşçısı” haline gelebilirsiniz. Ama çok da fazla abartmamak lazım, çünkü Zeybek, gerçekten de vücudu ve ruhu zorlayan bir dans. Bir de o yavaş hareketler var ya, hani kasvetli şekilde ilerlerken, “Ahh, belim nasıl ağrıyor” demek çok kolay!
Horon: Akdeniz’in Hızlı Temposu
Zeybek’in yavaş ritmiyle bir anda horonun hızlı temposuna geçmek, tıpkı bir anda yavaş tempoda ilerlerken dans pistine fırlamak gibidir. Karadeniz’e özgü olan Horon, aslında Akdeniz bölgesinde de sıkça karşımıza çıkar. Yani, eğer bir İzmirliyseniz ve halay ya da horon görmek istiyorsanız, doğrudan Karadeniz’e gitmenize gerek yok. Tabii ki biraz daha “karışık” bir dans türü olduğu için başlangıçta insanın kafası karışabilir, ama bir defa o ayakları yere sağlam basmayı öğrendikten sonra geri dönüş yok! Horon’un enerjisi, Akdeniz’in size sunduğu deniz kadar huzurludur; bir o kadar da hareketli!
Yine bir arkadaş ortamı, yine bir halay:
“Bismillah! Bir daha mı başlıyoruz?!”
“Başlıyor muyuz, değil miyiz?”
“Ne zaman başladığını kimse anlamaz zaten, hoplayıp zıplayan herkes geri geri gidiyor.”
Evet, Horon’u oynamak kolay değil. Hani bazen bir anda zıp zıp zıplarken, adımlarınızı takip etmek neredeyse imkansız hale gelebiliyor. Ama işte oradadır Akdeniz’in ruhu! “Hadi bakalım, kimseyi üzme, zıpla, coş, bu hayat burada başlar!” mantığı!
Kasap Havası: Yavaşça, Ama Şiddetle!
Kasap Havası, her zaman en eğlenceli olanlardan biridir. Aşağı yukarı hareketlerle, vücut sırtı ve bel hizasında dans ederken, ne olduysa oldum diye düşünürsünüz. Yavaş ama kesin adımlarla ilerlerken, bir yandan da göbek atmanın hafif tınısını hissetmek mümkündür. Bu dans, sadece bedensel değil, aynı zamanda ruhsal bir denge de yaratır. Biraz dramatik olursa, tam anlamıyla halkın ruhunu anlatır. Akdeniz, her zaman bu tarz bağları güçlendirir, ya da ne bileyim, belki de “Neyim var ki, dans edeyim” düşüncesini şiar edinmiş biri daha derin bir bağ kurar!
İzmir’de bir Kasap Havası deneyimi:
“Ya ben bu hareketi hiç beceremiyorum ya, lütfen bir tane daha göster!”
“Ne gösterceksin? Bu kadar yeter! Hadi biraz zorlayalım, sonrasında zaten kendiliğinden olur!”
Şimdi de “Kasap Havası” deyip geçmeyelim. Bu dans, tıpkı bir kasap gibi ağır ve sağlam, ama dikkat etmezseniz, kasap gibi yaralanabilirsiniz. Tabii hareketlerin hafif kasvetli tarafı da var. İnsanı zaman zaman bir duygusal boşluğa düşürse de, bir de onun eğlenceli tarafı var.
Akdeniz’de Halk Oyunları, Birleşen Yıldızlar
Aslında Akdeniz’in halk oyunları bir yere bağlı değil; bir tür kültürel özgürlük ve coşkunun birleşimidir. Her oyun, hayatın başka bir yönünü temsil eder. Kimisi yavaş ve sakin, kimisi hızlı ve coşkulu… Hepsi Akdeniz’in kültürel çeşitliliğiyle özdeşleşir. Zeybek ile Horon arasında sürekli bir geçiş yaşanır. Her bir oyunun kendine has bir dili vardır. Akdeniz halk oyunları, kültürün ve coğrafyanın çeşitliliğinden kaynaklanır. Hangi oyun olursa olsun, adımlarınızla ruhunuz bir bütün olur, oynamadıkça bunu anlayamazsınız.
Bir arkadaş grubu bir yere doğru dans etmeye giderken:
“Bunu anca Zeybek’te beceririm! Kasap Havası? O da ne, cidden?”
“İçkiyi unutmuşsun herhalde, bir de dansa başlamadan bir içki al, sonra gel!”
“Ya da bir de ‘Zeybek’ de dur bakayım, kimse gelmeden…”
İzmir’de bir düğün, festival veya kına gecesi gibisinden her şey halka dayalıdır. Yani, eğer “Akdeniz bölgesinde hangi halk oyunu oynanır?” diye sormak istiyorsanız, başlıca seçenekler Zeybek, Horon ve Kasap Havası’dır, ancak her şey anlık olarak gelişir. Sonuçta, o anda ne olacağını kimse bilmez! Bu yazıyı okuduktan sonra da bir düğüne katılacak olursanız, gözünüzü açın, kimseyi yalnız bırakmayın, çünkü o an belki de Zeybek, Horon ya da Kasap Havası… Veya belki hepsi birden.
Sonuç: Akdeniz’in Oyunları, Akdeniz’in Ruhudur
Halk oyunları, Akdeniz kültürünün sadece fiziksel bir yansıması değil; aynı zamanda duyguların, hayatın ve anın dansıdır. Zeybek’in hızı, Horon’un neşesi ve Kasap Havası’nın içsel yoğunluğu… Bunlar Akdeniz’in farklı renkleridir. Hangi halk oyununu oynayacağınızı sorarsanız, cevabım basit: İçindeki coşkunun ritmine göre! Eğer Akdeniz’i gerçekten hissetmek istiyorsanız, oynamak zorundasınız. Kendi ruhunuzun ritmine göre, zaman zaman kararsız, zaman zaman coşkulu, ama her zaman eğlenceli!